Mere zaštite i odluka Vlade
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Iz arhive autora Darka i Milenije Marušić
Osvešćivanjem kvaliteta i potencijala naselja, upoznavanjem sa vrstama i merama zaštite, nakon analiziranja trenutnog stanja i problema, naša je velika želja, a ujedno i preka potreba, pokretanje procesa revitalizacije naselja Cerak Vinogradi sa mrtve tačke, kako u fizičkom – materijalnom, tako i u duhovnom – društvenom – kulturnom kontekstu.
Kao što je za promene na gore zaslužan svaki pojedinac sam za sebe ili kao deo sistema, tako je i za promene na bolje potrebno načiniti lični, personalizovani iskorak.
Da bi svaki naš pojedinačni trud imao veći i pozitivniji efekat, organizovali smo se i osnovali udruženje „Kulturni Cerak“.
Tako osnaženi želimo da edukujemo stanare i širu javnost, da probudimo institucije i nadležne službe, da prizovemo goste i turiste, da svi zajedno živimo komfornije i srećnije, koristeći sve blagodeti našeg prelepog i voljenog naselja.
Pojmovnik u kontekstu zaštite kulturnog nasleđa
Kulturna dobra
su stvari i tvorevine materijalne i duhovne kulture od opšteg interesa, vrednovana i utvrđena u skladu sa zakonom i čine sastavni deo materijalnog kulturnog nasleđa.
Nepokretna kulturna dobra
su kulturni predeli, prostorne kulturno-istorijske celine, spomenici kulture, arheološka nalazišta i znamenita mesta.
Prethodna zaštita
je deo procesa vrednovanja materijalnog kulturnog nasleđa koje prethodi utvrđivanju za kulturna dobra. Režim prethodne zaštite otpočinje momentom preduzimanja upravnih radnji na identifikaciji dobra za koje se veruje da poseduje zakonom propisana svojstva. Evidentiranje dobara pod prethodnom zaštitom vode ustanove zaštite i utvrđuju mere zaštite. Dobra koja uživaju prethodnu zaštitu predstavljaju kulturno nasleđe i uživaju istu zaštitu kao kulturna dobra.
Prostorno kulturno-istorijska celina
jeste urbano ili ruralno naselje ili grupa pojedinačnih ili povezanih građevina koje zbog svojih arhitektonskih odlika, homogenosti ili položaja u prostoru poseduju posebne vrednosti sa kulturnog, istorijskog, umetničkog, etnološkog, antropološkog i naučnog gledišta.
Urbanistička zaštita
(iz teksta GUP 2016) ima zadatak da ukupno urbanističko i arhitektonsko nasleđe planira i uključi u savremene tokove života grada kao faktor njegovog ukupnog razvoja. Pod mehanizmima urbanističke zaštite smatraju se horizontalna i visinska regulacija, čuvanje silueta i vizura, primena materijala, boje i arhitektonskih elemenata, kojima se definiše i prepoznaje prostor i fizička struktura određenog područja. Urbanistička zaštita prostora može se definisati i kao planiranje u kontekstu. Kao takva treba da vrednuje stvorene prostore i objekte urbanističkog i ambijentalnog aspekta i stvori planske preduslove za njihovu zaštitu.
Jačanje svesti o značaju očuvanja i zaštite kulturnog nasleđa kao osnove nacionalnog i kulturnog identiteta, a u kontekstu ekonomskog benefita i profitabilnosti u dugoročnom smislu, treba da dovede do kvalitativnih pomaka u planiranju, zaštiti i unapređenju korišćenja resursa nepokretnih kulturnih dobara.
Hronologija zaštite naselja Cerak Vinogradi
- 1
1987 – Zaštita integriteta dela za koje su autori dobili Oktobarsku nagradu 1981.
Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda (i opštini Čukarica) o zaštiti autorskog dela i „društveno visoko vrednovanog koncepta“ – obaveza da se u naselju ne sme intervenisati bez saglasnosti autora (i Zavoda), odnosi se na bilo kakve promene sadašnjeg stanja.
- 2
1992 – Prethodna zaštita – evidentirano kao prostorna kulturno-istorijska celina.
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.
- 3
1998 – Pokrenut postupak za donošenje odluke o proglašenju naselja „Cerak Vinogradi“ za nepokretno kulturno dobro – prostornu kulturno-istorijsku celinu.
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.
- 4
2003 – Potpuna urbanistička zaštita – GUP 2003.
Vredne urbanističko-arhitektonske celine epohe moderne u režimu potpune zaštite.
- 5
2014 – Prethodna zaštita – evidentirano na listu prethodne zaštite.
Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
- 6
2016 – Potpuna urbanistička zaštita – PGR.
Celine epohe moderne u režimu potpune zaštite.
- 7
2019 – Odluka o utvrđivanju naselja Cerak Vinogradi (Cerak 1 i Cerak 2) u Beogradu za prostornu kulturno-istorijsku celinu – Vlada RS (18.01.2019.)
Pre donošenja odluke Vlade RS o utvrđivanju naselja za kulturno dobro, naselje je pune 32 godine uživalo različite vidove zaštite.
Put od pokretanja postupka do proglašenja za prostornu kulturno-istorijsku celinu bio je dug 21 godinu, od 1998. do 2019. godine.
Obaveze i odgovornosti vlasnika i držalaca nepokretnosti koje se nalaze u okviru prostorne kulturno-istorijske celine Cerak Vinogradi
Iz Zakona o kulturnom nasleđu
Predmet zakona
Član 1.
Ovim zakonom uređuje se sistem zaštite i očuvanja kulturnog nasleđa.
Obaveze i odgovornosti vlasnika i držalaca
Član 101.
Vlasnik, odnosno držalac dužan je da:
- čuva i održava kulturno dobro i dobro pod prethodnom zaštitom i sprovodi utvrđene mere zaštite;
- neodložno obaveštava ustanovu zaštite o svim pravnim i fizičkim promenama nastalim u vezi s kulturnim dobrom i dobrom pod prethodnom zaštitom;
- dozvoli naučna i stručna istraživanja, tehnička i druga snimanja kao i izvođenje mera tehničke zaštite na kulturnom dobru u skladu s odredbama ovog zakona;
- obezbedi dostupnost kulturnog dobra javnosti;
- izvršava druge obaveze i odgovornosti utvrđene posebnim zakonom kojim se uređuju pojedinačne delatnosti zaštite kulturnog nasleđa.
Vlasnik, odnosno držalac je dužan da snosi troškove izvršavanja obaveza iz stava 1. tačka 1) ovog člana do visine prihoda ostvarenih od kulturnog dobra i dobra pod prethodnom zaštitom.
Član 102.
Vlasnik, odnosno držalac ne sme da:
- koristi kulturno dobro u svrhe koje nisu u skladu s njegovom prirodom, namenom i značajem ili na način koji može dovesti do oštećenja kulturnog dobra i dobra pod prethodnom zaštitom;
- raskopava, ruši, prepravlja, preziđuje, prerađuje ili vrši bilo kakve radove koji mogu narušiti svojstva kulturnog dobra i dobra pod prethodnom zaštitom bez utvrđenih uslova i saglasnosti nadležnog organa;
- rasparčava zbirke, kolekcije i fondove kulturnih dobara bez utvrđenih uslova i saglasnosti nadležne ustanove zaštite;
- vrši druga ograničenja utvrđena posebnim zakonom kojim se uređuju pojedinačne delatnosti zaštite kulturnog nasleđa.
Pravo preče kupovine
Član 103.
Republika Srbija ima pravo preče kupovine kulturnog dobra u privatnoj svojini.
Zabranjena je prodaja odnosno promet umetničkih dela, odnosno kulturnih dobara u postupku stečaja bez prethodno sprovedenog prava preče kupovine iz stava 1. ovog člana, na koji način se obezbeđuje da Republika Srbija sačuva ta dobra.
Pravo iz stava 1. ovog člana u ime i za račun države vrši nadležna javna ustanova zaštite u zavisnosti od vrste kulturnog dobra.
Republika Srbija i ustanova iz stava 3. ovog člana, mogu se odreći prava preče kupovine kulturnog dobra.
Ustanova zaštite koja je primila obaveštenje u obavezi je da po službenoj dužnosti u roku od dva dana obavesti centralnu, odnosno nadležnu matičnu ustanovu zaštite.
U slučaju prodaje kulturnog dobra lice koje prodaje, odnosno lice koje organizuje prodaju je dužno da o nameri, mestu, vremenu prodaje i ceni predmetnog dobra obavesti ustanovu zaštite kulturnog nasleđa.
Ustanova zaštite u obavezi je da se u roku ne dužem od 30 dana od dobijanja obaveštenja izjasni o nameri korišćenja prava preče kupovine.
U slučaju da se ustanova zaštite odrekne prava preče kupovine kulturnog dobra ili ne odgovori na ponudu u roku iz stava 7. ovog člana, vlasnik predmetnog dobra može to dobro prodati drugom licu pod uslovima koji ne mogu biti povoljniji od uslova koji su bili ponuđeni ustanovi zaštite.
Ostvarivanje prava preče kupovine nepokretnog kulturnog dobra obavlja se na način i po postupku utvrđenom zakonom kojim se uređuje promet nepokretnosti.
Član 104.
Obavezu obaveštavanja ustanove zaštite iz člana 103. ovog zakona ima lice koje prodaje, odnosno lice koje organizuje prodaju i u slučaju prodaje dobra, za koje pretpostavlja da poseduju svojstva iz člana 26. ovog zakona, odnosno dobra koje uživa prethodnu zaštitu.
MERE ZAŠTITE
PROPISANE ODLUKOM VLADE RS, O UTVRĐIVANJU NASELJA CERAK VINOGRADI (CERAK 1 I CERAK 2) ZA PROSTORNU KULTURNO – ISTORIJSKU CELINU
(„Službeni glasnik RS“, broj 4 od 25. januara 2019.)
Opšte mere zaštite:
- Očuvanje svih prirodnih vrednosti prostorne kulturno-istorijske celine kao posebne karakteristike ambijenta integrisanih prirodnih i stvorenih vrednosti (morfologija terena, zelene površine, parkovski uređene površine, drvoredi, sadni materijal).
- Zabrana izmene konfiguracije i nivelacije terena, osim u slučaju kada je to neophodno radi usklađivanja i uklapanja u postojeći kontekst ili prilagođavanja načinu kretanja osoba sa invaliditetom i osoba sa posebnim potrebama, uz obaveznu primenu originalnih ili vizuelno i funkcionalno odgovarajućih materijala.
- Očuvanje vrste zasada - drveća u pešačkim ulicama, po kojima su one dobile imena (Lipa, Kestenova, Kedrova, Jasenova, Breza...) kao obeležja naselja. Dozvoljeno je primereno hortikulturalno uređenje i održavanje zelenih površina u skladu sa mikro ambijentom.
- Očuvanje svih stvorenih vrednosti stambenog naselja (izgrađenih objekata i kompleksa posebnih kulturno-istorijskih, arhitektonskih, urbanističkih, stilskih, estetskih vrednosti) kao izuzetan primer integrativnog pristupa planiranju, izgradnji i uređenju prostora.
- Očuvanje formirane urbane matrice, prostorne dispozicije objekata prilagođene konfiguraciji terena, prostorne organizacije i uređenja javnih površina i mikro ambijenata, sportskih terena, dečjih igrališta.
- Očuvanje saobraćajne infrastrukture - trasa pešačkih i kolskih komunikacija i staza u okviru prostorne kulturno-istorijske celine.
- Očuvanje javne namene prostora sa stanovanjem kao osnovnom-primarnom namenom objekata i celog naselja.
- Moguće intervencije u prostoru mogu biti samo u funkciji unapređenja uslova života i rada, odnosno podizanja standarda korišćenja izgrađenih kapaciteta.
- Očuvanje i primena originalnih, odnosno vizuelno i funkcionalno odgovarajućih materijala (fasade, krovni pokrivač, drvenarija, ograde terasa i žardinjera, popločavanje itd.).
- Očuvanje mobilijara i naseljske urbane strukture uz mogućnost oplemenjivanja i opremanja prostora sadržajima i elementima (mobilijar, dečja igrališta, šetne staze) koji mogu biti samo u funkciji unapređenja uslova života i rada, odnosno očuvanja ambijentalnih vrednosti zaštićene prostorne kulturno-istorijske celine.
- Zabrana gradnje objekata trajnog ili privremenog karaktera koji svojom namenom, gabaritom, volumenom i oblikom mogu ugroziti ili narušiti autentičnost ambijenta prostorno kulturno istorijske celine.
- Zabrana ograđivanja u smislu postavljanja ograda (osim zelenila u funkciji ograde) i kapija na svim javnim površinama i predbaštama objekata - javne površine moraju ostati u režimu javnog korišćenja. Jedini mogući vid ograđivanja predstavlja ozelenjavanje - živa ograda, zasadi niskog i visokog zelenila po obodu naselja, ispred bašte, gde se funkcionalno razgraničavaju mikroambijenti i prostori.
- Zabrana odlaganja i deponovanja otpadnih i opasnih materija u okviru područja prostorno kulturno istorijske celine.
- Primena principa integrativne zaštite sa ciljem očuvanja kulturno-istorijskih, ahritektonskih, arhitektonsko-urbanističkih, ambijentalnih i prirodnih vrednosti prostora.
- ZA SVE INTERVENCIJE U PROSTORU NEPOHODNI SU USLOVI O PREDUZIMANJU MERA TEHNIČKE ZAŠTITE KOJE IZDAJE NADLEŽNI ZAVOD ZA ZAŠTITU SPOMENIKA KULTURE.
Posebne mere zaštite
- Očuvanje autentičnog, izvornog izgleda, horizontalne i vertikalne regulacije, oblika i nagiba krova, konstruktivnog sklopa i primenjenih materijala.
- Reafirmacija i aktiviranje prizemnih delova objekata prikladnom namenom i sadržajima koji bi bili u funkciji unapređenja uslova života i rada, odnosno standarda korišćenja izgrađenih kapaciteta, sve u skladu sa arhitektonsko-urbanističkim konceptom naselja.
- Nisu dozvoljene intervencije na objektima (dogradnja i nadgradnja, zatvaranje i zastakljivanje fasadnih otvora, terasa, lođa, otvorenih i natkrivenih prostora prizemlja, prilaza, ulaza u zgradu, vetrobrana i stepenišnog prostora, probijanje otvora, otvaranje krovnih prozora i badža, uklanjanje ograde, žardinjera ili drugih dekorativnih elemenata i dr.) kojima bi se narušile njihove estetske vrednosti.
- Zabrana radova koji mogu ugroziti statičku stabilnost objekata u okviru prostorno kulturno-istorijske celine.
- Zabrana postavljanja reklama i sredstava za oglašavanje na objektima.
- Kontinuirano praćenje stanja objekata i održavanje svih konstruktivnih elemenata, krovnog pokrivača, fasada i ispravnosti instalacija u objektima.
Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda
Poseti sajt ZavodaSve promene na objektima i na javnim površinama u naselju, za koje postoji sumnja da se ne izvode u skladu sa merama zaštite, prijavite putem:
